Đọc câu Nhật theo vai trò: trợ từ, nơi chốn và thời gian
Phân biệt nơi tồn tại, nơi hoạt động và đích đến; hiểu các vai trò cơ bản của trợ từ, mốc thời gian, phủ định và chỉ định, với đoạn đọc hoàn chỉnh tự viết…
Tiếng Nhật THCS • Vai trò và ý nghĩa
Đọc câu Nhật theo vai trò: trợ từ, nơi chốn và thời gian
Một địa điểm có thể đi với các trợ từ khác nhau tùy nó là nơi có sự vật, nơi diễn ra hành động hay nơi đi đến. Đọc từ cuối câu giúp nhận ra quan hệ ấy.
Mục tiêu: nhận vị ngữ; phân biệt các cách dùng cơ bản của に, で, を, は và が; giữ mốc thời gian và phạm vi phủ định; đọc đoạn ngắn bằng thông tin được nêu.
Kiến thức nền: đọc hiragana và katakana. Chữ Hán trong các câu chính có cách đọc ở phía trên; không cần đoán nghĩa từ hình chữ.
01 • Vị ngữ và các phần bổ sung
Đọc từ điều được nói ở cuối câu
Vị ngữ nói hành động, trạng thái hoặc nhận định về đối tượng. Ở các mẫu cơ bản trong bài, nó thường đứng cuối câu; các cụm trước đó bổ sung người, vật, nơi hoặc thời gian. Trợ từ đi sau cụm mà nó đánh dấu.
図書館 としょかん で 本 ほん を 読 よ みます。
Câu tự viết: đọc sách ở thư viện. Tìm 読みます trước: hành động đọc. 本を là sách được đọc; 図書館で là nơi diễn ra việc đọc.
Người thực hiện chưa được ghi bằng một danh từ trong câu riêng lẻ này. Trong giao tiếp, người ấy có thể được hiểu từ ngữ cảnh. Không tự thêm một tên người khi câu hoặc đoạn chưa xác định; cũng không bắt buộc chèn わたしは vào mọi câu.
Dạng ～ます là dạng lịch sự không quá khứ của động từ, không tự có nghĩa “đang làm ngay lúc nói”. Nó có thể nói thói quen hoặc việc sẽ làm tùy mốc thời gian và ngữ cảnh. Đọc cả câu, không dịch máy móc một đuôi.
02 • Nơi tồn tại, nơi hoạt động và đích đến
Không dịch mọi địa điểm thành một chữ “ở”
Ba câu tự viết đều có thư viện nhưng địa điểm đảm nhiệm ba chức năng. Sơ đồ giới thiệu các mẫu cơ bản, không liệt kê mọi cách dùng của に hoặc で.
Nơi tồn tại
図書館 としょかん に 本 ほん が あります。
Ở thư viện có sách. Với mẫu này, に đánh dấu nơi tồn tại; 本が là sự vật có ở đó. あります thường dùng cho đồ vật trong cách dùng cơ bản này.
Nơi hoạt động
図書館 としょかん で 本 ほん を 読 よ みます。
Đọc sách ở thư viện. で đánh dấu nơi hoạt động đọc diễn ra; không thay vào mẫu tồn tại chỉ vì cả hai cùng được dịch là “ở”.
図書館 としょかん に 行 い きます。
Đi đến thư viện. に đánh dấu đích đến. Trong cấu trúc chỉ hướng đi, へ cũng có thể dùng; cần nhận chức năng và cấu trúc đang diễn đạt, không cho rằng に chỉ dùng với trạng thái đứng yên.
Với người trong mẫu tồn tại, dùng います : 図書館 としょかん に 先生 せんせい が います。 Câu nói có giáo viên ở thư viện, không nói giáo viên đang đọc hay đang dạy.
03 • を và vai trò của cụm danh từ
Đối tượng hành động là một cách dùng, không phải toàn bộ
Trong 本を読みます , を đánh dấu sách, đối tượng được đọc. Học cả động từ cùng phần bổ sung của nó thay vì thay trợ từ theo một bản dịch tiếng Việt duy nhất.
水 みず を 飲 の みます。
Uống nước: nước là đối tượng của hành động uống.
公園 こうえん を 歩 ある きます。
Đi bộ qua hoặc dọc không gian công viên. Ở cách dùng này, を đánh dấu không gian đi qua, không phải công viên “bị tác động” như một tân ngữ trong bản dịch tiếng Việt.
So sánh 公園で歩きます : nhấn công viên là nơi hoạt động đi bộ diễn ra. Cả hai cấu trúc có thể phù hợp nhưng mô tả địa điểm theo góc nhìn khác nhau. Không đánh dấu một câu là sai chỉ vì câu kia quen hơn.
Thao tác học: hỏi vị ngữ đang cần đối tượng nào, đích nào hay không gian nào; kiểm cách dùng của cấu trúc ấy. Danh từ giống nhau chưa đủ buộc trợ từ giống nhau.
04 • Chủ đề và phần được xác định
は không đồng nhất với “chủ ngữ” trong mọi câu
は thường nêu chủ đề đang được nói đến hoặc tạo sự đối chiếu. が có thể đánh dấu thành phần được xác định trong thông tin mới, chẳng hạn người làm một việc. Chức năng phụ thuộc cấu trúc và ngữ cảnh.
だれが 来 き ますか。
ミンさんが 来 き ます。
Ai đến? Min đến. Câu trả lời xác định người được hỏi; が phù hợp với cách trả lời này.
ミンさんは 本 ほん が 好 す きです。
Về Min, Min thích sách. ミンさんは nêu chủ đề; 本が đánh dấu thứ được thích trong mẫu với 好きです . Đừng đổi thành 本を chỉ vì tiếng Việt nói “thích sách”.
は và が không phải hai dấu có thể hoán đổi tùy ý mà không đổi trọng tâm. Nhưng cũng không có một câu mẹo ngắn giải quyết mọi trường hợp. Với câu mới, nhận cấu trúc, thông tin đã biết và điều người nói muốn nhấn.
Việc dùng は để đối chiếu một phần không bắt buộc kết luận mọi thứ còn lại đều bị phủ định. Không thêm vào bản dịch điều chưa được câu hoặc ngữ cảnh xác nhận.
05 • Thời gian và phạm vi phủ định
Giữ cả đuôi câu lẫn mốc thời gian
Dạng với 読む — đọc · Thông tin ngữ pháp
読 よ みます · Lịch sự, không quá khứ, khẳng định
読 よ みません · Lịch sự, không quá khứ, phủ định
読 よ みました · Lịch sự, quá khứ, khẳng định
読 よ みませんでした · Lịch sự, quá khứ, phủ định
Câu きのうは 本 ほん を 読 よ みませんでした。 nói hôm qua không đọc sách. Không được đổi thành “không bao giờ đọc sách” hoặc “không thích đọc sách”; đó là thông tin rộng hơn hoặc khác loại.
Tính từ い
高 たか いです。
高 たか くないです。
Đắt/cao → không đắt/cao, tùy vật được nói đến. Dạng phủ định thay phần cuối い bằng くない ; đây không phải mẫu chia của động từ.
Tính từ な
静 しず かです。
静 しず かじゃないです。
Yên tĩnh → không yên tĩnh. じゃないです là một dạng phủ định thường dùng trong giao tiếp lịch sự; ではありません là một cách lịch sự khác.
Giới hạn của nhận dạng bằng chữ cuối: きれい kết thúc bằng âm い nhưng thuộc nhóm tính từ な . Học loại từ và dạng sử dụng; không suy ra chỉ từ chữ cuối. Ví dụ: きれいじゃないです .
06 • Chỉ định và phạm vi thông tin
この cần danh từ; これ có thể đứng như một cụm danh từ
この 本 ほん は おもしろいです。
これは おもしろいです。
Câu đầu nói quyển sách này thú vị. Câu sau nói cái này thú vị khi người nghe biết “cái này” là gì. Không đặt これ ngay trước 本 thay cho cụm この本 trong mẫu này.
どの 本 ほん ですか。
どれですか。
どの本 hỏi quyển sách nào; どれ hỏi cái nào trong các lựa chọn đã biết. Chọn theo việc có nêu danh từ hay không và ngữ cảnh cần xác định vật.
Đoạn hoàn chỉnh tự viết để luyện đọc:
わたしは ミンです。 土曜日 どようび に よく 図書館 としょかん に 行 い きます。 図書館 としょかん で 日本語 にほんご の 本 ほん を 読 よ みます。きのうは 行 い きませんでした。 家 いえ で 勉強 べんきょう しました。
Người nói tên Min, thường đi thư viện vào thứ Bảy và đọc sách tiếng Nhật ở đó. Hôm qua không đi thư viện, mà học ở nhà. Việc thường làm và việc hôm qua được tách bằng mốc thời gian và đuôi câu.
- 図書館に行きます : thư viện là đích đến.
- 図書館で本を読みます : thư viện là nơi đọc sách.
- 行きませんでした : phủ định việc đi trong mốc hôm qua; ngữ cảnh cho biết đích đang nói là thư viện.
- 家で勉強しました : khẳng định đã học ở nhà trong mạch kể về hôm qua. Không tự thêm môn học nếu câu chưa nêu.
Đoạn không cho biết tuổi, quốc tịch, tên thư viện hoặc lí do hôm qua không đi. Nó cũng chưa cho biết hôm nay có đi không. Không biến thông tin chưa nêu thành thông tin sai hoặc đúng.
07 • Tự kiểm tra và vận dụng
Giải thích chức năng trước khi thay một trợ từ
Vì sao cùng “thư viện” lúc dùng に, lúc dùng で?
Trong các câu đang học, に đánh dấu nơi tồn tại với あります／います hoặc đích đến với 行きます ; で đánh dấu nơi hoạt động diễn ra. Phải nhìn vị ngữ và chức năng địa điểm.
Đoạn về Min có cho biết hôm qua không học gì không?
Không. Nó nói hôm qua không đi thư viện và đã học ở nhà. Đừng mở rộng một sự phủ định về việc đi thành phủ định mọi hoạt động học.
“きれい” có thể chia phủ định như “高い” chỉ vì cùng kết thúc bằng い?
Không. きれい thuộc nhóm tính từ な ; 高い thuộc nhóm tính từ い . Loại từ quyết định mẫu, không phải chỉ hình thức chữ cuối.
Quy trình tự đọc một câu:
- Tìm vị ngữ: hành động, tồn tại hay trạng thái?
- Đọc mỗi cụm cùng trợ từ đứng sau nó.
- Nhận mốc thời gian và dấu phủ định.
- Xác định chủ thể từ câu hoặc ngữ cảnh; chưa rõ thì ghi chưa rõ.
- Chỉ kết luận thông tin mà câu hoặc đoạn thực sự cho biết.
Vận dụng: chọn một nơi quen thuộc. Tự viết một câu có sự vật ở đó, một câu hoạt động ở đó và một câu đi đến đó. Thêm một câu nói điều đã làm hôm qua; giải thích vì sao mỗi trợ từ và đuôi câu phù hợp với ý định của mình.
Câu, đoạn và sơ đồ trong đặc giảng được biên soạn riêng để học khái niệm; không sử dụng câu hỏi hoặc đáp án đề thi.
Đối chiếu cấu trúc nền: The Japan Foundation — Irodori Starter , các mục về nơi chốn, sinh hoạt và quá khứ; Irodori — Grammar Worksheets, How to Use / Answer , phần hệ thống hình thức. Ví dụ và cách phân tích vai trò trong đặc giảng là nội dung tự biên soạn.