[THCS–THPT Ngữ văn] Cơ sở hình thành cốt truyện · Khách quan–Chủ quan–Lịch sử–Nghệ thuật
Masterclass lý luận văn học về cơ sở khách quan và chủ quan của cốt truyện: hiện thực lịch sử-xã hội, xung đột đời sống, lựa chọn nghệ thuật, điểm nhìn, tư…
LUKATO · THCS–THPT NGỮ VĂN · CƠ SỞ CỐT TRUYỆN
Khách quan ↔ Chủ quan
Một bài phân tích văn học tốt không chọn riêng một trong hai vế “hiện thực vốn như vậy” hay “tác giả đã tạo ra như vậy”. Mâu thuẫn của đời sống cung cấp chất liệu, còn mỹ học, tư tưởng và cách tổ chức của nhà văn mới tạo nên cốt truyện.
1. Hai tầng hình thành cốt truyện
Cơ sở khách quan
Đời sống lịch sử–xã hội, xung đột lợi ích, biến động thời đại, quan hệ giai tầng, chiến tranh, đô thị hóa, gia đình, cộng đồng...
Cơ sở chủ quan
Quan niệm nghệ thuật, cách nhìn con người, mục đích tư tưởng, phong cách, thao tác chọn–bỏ–nén–đảo–lặp của nhà văn.
Không được đồng nhất: xung đột xã hội là chất liệu/động lực khách quan; cốt truyện là sản phẩm đã được nghệ thuật hóa.
Sơ đồ minh họa: quá trình điều kiện khách quan của hiện thực kết hợp với thao tác tổ chức chủ quan của tác giả để hình thành một cốt truyện cụ thể.
2. Lịch sử cụ thể của cốt truyện
Một cốt truyện mang tính lịch sử cụ thể khi hệ thống quan hệ, biến cố, lựa chọn và mâu thuẫn của nhân vật gắn với điều kiện xã hội xác định. Không phải cứ nêu tên một sự kiện lịch sử là đủ; cần thấy nó định hình hành vi và số phận nhân vật như thế nào.
3. Cách viết đoạn phân tích 4 bước
B1. Nêu xung đột/hoàn cảnh khách quan.
B2. Chỉ ra tác giả đã chọn sự kiện nào làm trung tâm.
B3. Phân tích cách sắp xếp/điểm nhìn/nhịp kể.
B4. Kết luận về tư tưởng và phong cách.
4. Foundation Gate · 8 câu
1. Cơ sở khách quan của cốt truyện có thể bắt nguồn từ mâu thuẫn và xung đột của đời sống xã hội.
Đúng Sai
2. Nhà văn chỉ sao chép nguyên xi hiện thực nên yếu tố chủ quan không ảnh hưởng cốt truyện.
Đúng Sai
3. Cùng một hiện thực lịch sử có thể được nhiều tác giả tổ chức thành những cốt truyện khác nhau.
Đúng Sai
4. Chủ đề và tư tưởng có thể chi phối việc tác giả chọn sự kiện nào để đưa vào tác phẩm.
Đúng Sai
5. Tính lịch sử cụ thể của cốt truyện có thể thể hiện qua quan hệ nhân vật, sự kiện và hoàn cảnh xã hội.
Đúng Sai
6. Xung đột xã hội và cốt truyện là hai khái niệm hoàn toàn đồng nhất.
Đúng Sai
7. Yếu tố chủ quan chỉ là tưởng tượng tùy tiện, không liên quan phong cách hay mục đích nghệ thuật.
Đúng Sai
8. Phân tích tốt phải chỉ ra tương tác giữa chất liệu đời sống và cách tổ chức nghệ thuật.
Đúng Sai
Chưa chấm.
LUKATO · Ngữ văn · Cơ sở hình thành cốt truyện