Nối câu thành mạch: tham chiếu, lời đáp và thứ tự có bằng chứng
Đọc hội thoại, thông báo và đoạn kể bằng quan hệ tham chiếu, chức năng lời đáp và mạch ý; thực hành với ngữ liệu đầy đủ, nhận ra cả trường hợp nhiều thứ tự…
TIẾNG ANH 9 · ĐỌC MẠCH VĂN
Nối câu thành mạch: điều gì phải có trước?
Một đoạn văn không phải túi đựng các câu đúng ngữ pháp. Người đọc cần biết các từ đang chỉ về đâu, câu sau đáp lại điều gì và thông tin mới nối với thông tin đã có như thế nào.
Hội thoại · Thông báo · Đoạn kể · Ngữ liệu được biên soạn đầy đủ trong bài
1. Hai câu đúng vẫn có thể chưa thành một đoạn rõ
It opens at eight. Our school has a new reading room.
Mỗi câu đều có cấu trúc đúng. Nhưng nếu đây là đầu văn bản và chưa có ngữ cảnh, người đọc gặp It trước khi biết “nó” là gì. Đảo lại giúp giới thiệu đối tượng rồi nói thêm: Our school has a new reading room. It opens at eight.
Điều này không có nghĩa đại từ không bao giờ được xuất hiện trước danh từ. Trong hội thoại, người nói có thể chỉ tay vào phòng; trong những cấu trúc khác, phần giải thích có thể đến sau. Bài này xét các văn bản ngắn tự đủ ngữ cảnh , nên ưu tiên cách sắp xếp khiến người đọc xác định đối tượng mà không phải đoán.
Mục tiêu
- Tìm câu giới thiệu và câu phụ thuộc vào thông tin trước
- Giải thích đại từ bằng ngữ pháp lẫn nghĩa
- Phân biệt quan hệ thời gian, bổ sung, đối lập và kết quả
- Nối lời đáp với đúng câu hỏi
- Nhận ra khi nhiều thứ tự đều hợp lí
- Điền từ sau khi đọc quan hệ trong cả đoạn
Nền tảng
Cần biết danh từ, đại từ như it, they, them , và câu hỏi đơn giản. “Liên kết” là các dấu nối như từ lặp, đại từ hoặc từ nối. “Mạch lạc” là quan hệ ý mà người đọc hiểu được. Có nhiều từ nối chưa chắc đã tạo mạch lạc nếu các ý không hỗ trợ nhau.
Dự đoán: Thêm therefore vào đầu câu “Tôi thích màu xanh” có tự làm câu ấy thành kết luận của đoạn nói về giờ mở thư viện không?
Phản hồi
Không. Therefore báo rằng người viết muốn nêu kết quả/kết luận, nhưng vẫn cần một quan hệ hợp lí với điều đã nói. Từ nối không tạo bằng chứng thay cho nội dung.
2. Từ tham chiếu là lời hứa với người đọc
Khi dùng it hay they , người viết ngầm hứa rằng người đọc có thể xác định được đối tượng. Ta kiểm tra ba điều: đối tượng có được giới thiệu chưa, số ít/số nhiều có phù hợp không, và hành động/đặc điểm có hợp nghĩa không.
Lan put some books beside the lamp. They were too heavy to carry upstairs.
They chỉ các cuốn sách, không phải chiếc đèn gần nó nhất. Số nhiều và nghĩa “quá nặng để mang lên tầng” đều phù hợp với books . Vị trí gần chỉ là một gợi ý, không phải luật.
Đọc cả hình thức và nghĩa. Với nhiều danh từ số nhiều cùng phù hợp, đại từ vẫn có thể mơ hồ.
Khi kiểm tra không cho một đáp án duy nhất
Mai spoke to Lan after she finished the poster.
She có thể chỉ Mai hoặc Lan nếu không có ngữ cảnh khác. Đừng biến phỏng đoán thành kết luận chắc chắn. Nếu ý là Mai hoàn thành áp phích, có thể viết After finishing the poster, Mai spoke to Lan . Nếu ý là Lan hoàn thành, viết rõ Mai spoke to Lan after Lan finished the poster . Sự lặp tên ở đây giúp tránh nhầm.
Thử định vị: The volunteers gave the children some gloves. The children wore them while cleaning the garden. Them chỉ gì? Vì sao không chọn “volunteers” dù cũng số nhiều?
Gợi ý
Đọc động từ wore : thứ gì có thể được đeo trong việc làm vườn?
Phản hồi
Them chỉ gloves . Số nhiều phù hợp, nhưng chính quan hệ “đeo găng” loại người tình nguyện và trẻ em khỏi vai trò vật được đeo. Không thể chỉ kiểm tra số ít/số nhiều rồi dừng lại.
3. Hội thoại: lời đáp phải làm đúng việc
Hai người nói chuyện không chỉ truyền thông tin; họ đang hỏi, nhờ, xác nhận, từ chối, cảm ơn hoặc sửa hiểu nhầm. Vì vậy, hãy xác định chức năng của lượt lời trước khi nhìn từ khóa trùng nhau.
Minh: Could you tell me where the art room is?
Hoa: It is on the second floor, opposite the library.
Minh: Do I need to book a place for the workshop?
Hoa: Yes. Please write your name on the list outside the room.
Minh: Thanks. I'll do that now.
Câu hỏi where cần thông tin địa điểm. Câu hỏi Do I need to... cần câu trả lời về yêu cầu đặt chỗ. That trong lời cuối chỉ việc ghi tên được hướng dẫn ở lượt trước. Nếu đặt lời cảm ơn và lời hứa ấy trước hướng dẫn, người đọc sẽ phải tìm lại xem Minh định làm gì.
Đừng dùng mẹo “lời cảm ơn luôn là câu cuối”. Trong hội thoại thật, người nói có thể cảm ơn rồi hỏi thêm. Ở đoạn này, câu cuối phù hợp vì nó nhận hướng dẫn cụ thể và chốt hành động; không phải vì mọi từ Thanks đều có vị trí cố định.
Tạo cặp hỏi–đáp: Có hai câu hỏi: “ Where do we meet? ” và “ When do we meet? ”. Có hai câu trả lời: “ At the school gate. ” và “ At half past eight. ”. Ghép bằng nội dung, không chỉ nhìn từ at .
Phản hồi
Where đi với địa điểm cổng trường; when đi với thời điểm tám giờ rưỡi. Giới từ giống nhau không có nghĩa hai lời đáp cùng chức năng.
Một câu trả lời gián tiếp vẫn có thể phù hợp
Can you help me now? — I'm in class until ten. Lời đáp không có yes/no , nhưng cho biết một trở ngại hiện tại. Nó gợi ý người nói chưa thể giúp ngay, chứ chưa bảo đảm sẽ giúp sau mười giờ. Phân biệt điều được nói với điều được suy ra giúp em tránh chọn một kết luận quá mạnh.
4. Thứ tự có bằng chứng mạnh và gợi ý mềm
Có dấu hiệu tạo ràng buộc rõ: một lời đáp cần câu hỏi phù hợp; this problem thường cần một vấn đề đã được giới thiệu; after that cần một mốc hành động. Có dấu hiệu chỉ gợi ý: câu chủ đề thường đứng đầu, lời kết thường đứng cuối. Không nên biến thói quen viết thành luật tuyệt đối.
Đọc năm mảnh dưới đây như một đoạn kể ngắn chưa có ngữ cảnh trước. Các chữ cái chỉ để gọi tên mảnh, không phải số câu trong đề thi.
A. That test showed that the first design was too small.
B. Our class wanted to make a box for collecting old batteries.
C. After the box had been enlarged, the class placed it near the office.
D. Before changing the design, we tested a cardboard model.
E. To solve this problem, we made the box larger.
Trước khi ghép cả đoạn, tìm những cặp có quan hệ rõ. That test phải được hiểu từ lần thử mô hình. This problem phải được hiểu từ kết quả “quá nhỏ”. Câu C nói hộp đã được làm lớn hơn; câu E cung cấp hành động đó.
Mỗi mũi tên có một lí do từ nội dung. Chuỗi không được quyết định chỉ bởi độ dài câu hay một từ nối riêng lẻ.
Gợi ý trước khi tự giải thích chuỗi
Hỏi lần lượt: đang định làm gì; đã thử gì; thử cho thấy điều gì; giải quyết thế nào; sau thay đổi thì làm gì?
Đối chiếu và bác bỏ một thứ tự sai
B–D–A–E–C là chuỗi rõ ràng cho cách kể tuyến tính, tự đủ ngữ cảnh này. Đặt E trước A khiến this problem chưa có nội dung rõ. Đặt A trước D khiến That test chưa được giới thiệu. Đặt C trước E trong cùng cách kể tuyến tính khiến hành động mở rộng hộp được nhắc là đã xong trước khi được kể.
Tác giả có thể viết hồi tưởng bằng cấu trúc và ngữ cảnh khác. Bài này không khẳng định mọi câu chuyện bắt buộc theo trình tự thời gian; nó yêu cầu bảo vệ thứ tự đã chọn bằng các mối nối hiện có.
5. Cloze: chỗ trống là một mắt nối trong toàn đoạn
Một chỗ trống có thể đòi hỏi kiểm tra ngữ pháp, từ thường đi cùng nhau hoặc tham chiếu. Quy trình tốt đi từ rộng tới hẹp: đọc thông báo để biết ai làm gì; xác định vai trò của chỗ trống; thử từ; đọc lại toàn câu.
Our school is opening a weekend repair club. Students can bring broken toys and learn how to repair them. Two volunteers will show the students how to use simple tools safely. The volunteers will also help ___ when a task is difficult. To join the first session, please ___ the school office by Friday.
Ở chỗ đầu, người được giúp là các học sinh. Ta cần đại từ tân ngữ đứng sau help . Ở chỗ sau, thông báo yêu cầu liên hệ văn phòng để tham gia. Ta cần động từ phù hợp với hành động này; không phải cứ từ nào đi được sau please cũng đúng.
Gợi ý
Phân biệt they là dạng thường dùng làm chủ ngữ và them làm tân ngữ. Với hành động liên hệ, dùng một động từ nhận trực tiếp the school office .
Phản hồi và bản đầy đủ
Our school is opening a weekend repair club. Students can bring broken toys and learn how to repair them. Two volunteers will show the students how to use simple tools safely. The volunteers will also help them when a task is difficult. To join the first session, please contact the school office by Friday.
Them sau repair chỉ đồ chơi; them sau help chỉ học sinh. Cùng mặt chữ không buộc cùng đối tượng tham chiếu. Contact nhận tân ngữ trực tiếp trong mẫu này: contact the office , không tự thêm with .
Đây là bài mở nên có thể có từ khác tạo câu tự nhiên, chẳng hạn call nếu cho phép liên hệ bằng điện thoại. Contact giữ nghĩa rộng hơn, không thêm phương thức liên hệ mà văn bản chưa yêu cầu. Ta không giả vờ rằng mọi bài điền mở chỉ có một từ duy nhất.
Điểm sâu: ở câu có help them , chỉ xét số nhiều chưa đủ: cả học sinh lẫn đồ chơi đều số nhiều. Chính hành động hỗ trợ khi nhiệm vụ khó, cùng câu trước về hướng dẫn học sinh, giúp xác định đối tượng.
6. Từ nối gợi quan hệ, nội dung phải thực hiện quan hệ ấy
Bổ sung
The room is quiet. It also has good lighting.
Hai ưu điểm được đặt cạnh nhau. Also không có nghĩa ánh sáng là kết quả của sự yên tĩnh.
Đối lập
The room is small. However, it has space for all six readers.
Chỗ vẫn đủ cho sáu người là thông tin đối lại lo ngại có thể nảy sinh từ “nhỏ”. Nó không phủ nhận diện tích nhỏ.
Therefore hoặc as a result thường đánh dấu điều được trình bày là hệ quả: The hall is closed for repairs. Therefore, the meeting will take place in the library. Nhưng quan hệ phải được hiểu từ tình huống. Nếu phòng họp không phải hội trường này, cần thêm thông tin để nối hai ý.
Thử sửa mạch: The workshop was full. Therefore, I like blue pens. Vấn đề có được giải quyết chỉ bằng thay Therefore thành However không?
Phản hồi
Không. Hai ý chưa có quan hệ được giải thích. Có thể sửa nội dung thành The workshop was full. Therefore, I joined the waiting list nếu đúng tình huống. Hoặc tách ý thích bút xanh sang đoạn phù hợp khác. Từ nối không cứu được sự nhảy chủ đề vô cớ.
Khi có hơn một thứ tự hợp lí
Ba câu Our garden is useful ; It gives us vegetables ; It gives birds a place to rest có thể bắt đầu bằng câu chủ đề, rồi đặt hai lợi ích theo một trong hai thứ tự. Không có dấu thời gian hay tham chiếu nào buộc hai lợi ích vào một thứ tự duy nhất. Nếu bài yêu cầu “chỉ một đáp án” mà không cho thêm ràng buộc, hãy chỉ ra thiếu dữ kiện thay vì tạo một luật giả.
7. Tự kiểm tra và viết lại mạch của chính mình
A · Đại từ không chọn theo khoảng cách
The students carried the boxes into the room. They thanked the teacher for helping.
They là ai? Nêu bằng chứng nghĩa.
Kiểm tra A
The students . Cả students và boxes đều số nhiều, nhưng học sinh mới có thể cảm ơn trong bối cảnh bình thường này. Danh từ gần nhất không quyết định.
B · Giữ mức chắc chắn
Can you come at nine? — My bus arrives at half past nine. Có thể kết luận người ấy chắc chắn tới cuộc hẹn lúc9:30 không?
Kiểm tra B
Không. Lời đáp cho biết trở ngại với giờ9. Nó chưa cho biết thời gian đi từ bến xe tới cuộc hẹn hoặc người nói có đồng ý tham dự. Không biến thời gian xe đến thành lời hứa đến cuộc hẹn.
C · Hai mảnh phụ thuộc
Trong văn bản tự đủ ngữ cảnh, mảnh nào hợp lí có trước: This change made the room brighter hay We replaced the dark curtains with light ones ?
Kiểm tra C
Việc thay rèm giới thiệu thay đổi; sau đó This change gọi lại việc ấy. Đây là trật tự rõ ràng trong đoạn tuyến tính, không phải lệnh cấm mọi kiểu đưa thông tin trước rồi giải thích sau.
D · Có cần một đáp án duy nhất?
Đoạn mở đầu “Thư viện có hai ưu điểm”, tiếp theo là “nhiều sách mới” và “nhân viên thân thiện”. Không có từ nối thời gian. Hai ưu điểm có bắt buộc xếp một thứ tự không?
Kiểm tra D
Không. Cả hai thứ tự có thể mạch lạc. Muốn ưu tiên một cách, cần mục đích viết hoặc ràng buộc khác, chẳng hạn câu sau tham chiếu cụ thể tới nhân viên.
E · Viết và kiểm toán đoạn văn
Viết năm câu tiếng Anh về việc lớp em sửa một góc học tập: mục đích, thử nghiệm, điều phát hiện, cách điều chỉnh, kết quả. Dùng một đại từ và một từ nối, nhưng không cố nhồi nhiều từ nối. Sau đó viết dưới mỗi câu: “Câu này cần người đọc biết điều gì từ trước?”
Tự đánh giá
- Người đọc biết các đại từ chỉ ai hoặc vật gì
- Thời gian sự việc và thứ tự kể không mâu thuẫn
- Từ nối phản ánh đúng quan hệ ý
- Mọi kết luận đều có dữ kiện trong đoạn, không chỉ nghe hợp lí
- Nếu đảo hai câu mà đoạn vẫn rõ, em thừa nhận lựa chọn khác thay vì ép một đáp án
Quy trình mang sang văn bản mới: xác định chủ đề và việc giao tiếp; gạch các từ cần tham chiếu; nối những cặp có bằng chứng rõ; thử thứ tự toàn đoạn; đọc lại để tìm điều chưa được giới thiệu hoặc kết luận quá mạnh. Khi dữ kiện chưa đủ, ghi rõ sự chưa chắc chắn là một phần của đọc hiểu tốt.