Ngữ văn 9 · Hai thần hiếu đễ: giải mã truyền kì và nghị luận nước sạch
Bài giảng tương tác bám sát đề khảo sát tháng 10/2024 của THCS Đống Đa: truyền kì, bối cảnh, chi tiết kì ảo, từ Hán Việt, thông điệp, đoạn văn về Tử Khanh…
LUKATO · THCS AI · Ngữ văn 9 Học trò · 0 XP
Ngữ văn 9 · Đề khảo sát tháng 10/2024 · THCS Đống Đa
Hai thần hiếu đễ
Giải mã cõi thực và cõi ảo, rồi viết nghị luận có bằng chứng. Một đêm mưa gió trong ngôi miếu giữa đồng, hai anh em âm dương gặp nhau. Từ cuộc gặp ấy, em học cách đọc truyền kì, nhận diện từ Hán Việt, viết đoạn văn phân tích nhân vật và bài nghị luận về nguồn nước sạch, bám sát hướng dẫn chấm 10 điểm.
Canh khuya Tờ mờ sáng
10 điểm 120 phút 20 phòng thực hành Tự chấm theo barem Dẫn chứng có nguồn
Bản đồ điểm số
10 điểm nằm ở đâu? Bấm vào ô để nhảy tới phòng huấn luyện của câu đó.
Đề kiểm tra điều gì?
Bốn năng lực: đọc hiểu truyện truyền kì (bối cảnh, chi tiết kì ảo, thông điệp), nhận diện và giải nghĩa từ Hán Việt , viết đoạn văn nghị luận văn học khoảng 200 chữ, và viết bài nghị luận xã hội khoảng 400 chữ.
Em sẽ học thế nào?
Hiểu khái niệm rồi Thao tác trong phòng thực hành rồi Tự chấm bằng barem
Mỗi phòng có trò chơi nhỏ, phản hồi tức thì và điểm kinh nghiệm (XP). Không cần đăng nhập.
Điểm chiến lược: nghị luận xã hội một mình chiếm 4/10 điểm, bằng cả bốn câu đọc hiểu cộng lại. Và bốn câu đọc hiểu là nơi dễ lấy trọn điểm nhất, nếu em biết đúng công thức trả lời.
Truyền kì: chuyện lạ để nói điều rất thật
Nền tảng cho Câu 1, 2 và 4 của phần Đọc hiểu.
Tiến độ XP 0 XP
Truyền kì ( 傳奇 : “truyền” là lưu truyền, “kì” là lạ) là thể loại truyện ngắn bằng văn xuôi tự sự, ghi chép những chuyện lạ. Cái lạ ở đây không phải để cho vui : nó là phương thức để nhà văn nói điều rất thật về con người và đời sống.
Đề thi trích “Truyện Hai thần hiếu đễ” (Lê Thánh Tông, Thánh Tông di thảo , NXB Hội nhà văn, tr.88–93). Thần linh hiện hình, xe mây, cõi âm, “sổ đỏ ở Nam Tào”... nhưng điều làm người đọc xúc động lại là chữ hiếu và tình anh em.
Năm đặc trưng cần thuộc (bấm để lật thẻ)
Ba tập truyền kì em nên nhớ tên
Tương truyền thời Lê Thánh Tông (1442–1497)
Thánh Tông di thảo
Tập truyền kì chữ Hán gồm 19 truyện. “Hai thần hiếu đễ” trong đề thi được trích từ tập này.
Thế kỉ XVI
Truyền kì mạn lục · Nguyễn Dữ
Gồm 20 truyện; tác phẩm tiêu biểu nhất của thể loại ở Việt Nam, trong đó có “Chuyện chức phán sự đền Tản Viên”.
Thế kỉ XVIII
Truyền kì tân phả · Đoàn Thị Điểm
Tương truyền do Đoàn Thị Điểm (1705–1748) soạn; còn gọi là “Tục truyền kì”.
Lưu ý khi làm bài: đề ghi “Lê Thánh Tông, Thánh Tông di thảo”. Giới nghiên cứu còn tranh luận về tác giả và niên đại của tập truyện này, nên khi làm bài em cứ dùng đúng cách ghi của đề.
Kiểm tra khái niệm
Ba câu hỏi nhanh
Dệt kì và thực Câu 2 · 1,0 điểm
“Liệt kê một chi tiết kì ảo và cho biết ý nghĩa của chi tiết ấy.”
Tiến độ XP 0 XP
Công thức vàng: 1 chi tiết, 3 tác dụng
Chi tiết kì ảo cụ thể cộng Tạo nét li kì, hấp dẫn của truyền kì cộng Khắc họa nhân vật hoặc phản ánh hiện thực cộng Thể hiện quan niệm, thái độ của tác giả
Theo hướng dẫn chấm: nêu chi tiết được 0,25 điểm; mỗi ý nghĩa đúng và sát với chi tiết đã chọn được 0,25 điểm (tối đa 0,75). Tác dụng phải cụ thể, hợp với chi tiết em chọn, không viết chung chung.
Phòng thực hành 2A
Dệt kì và thực: phân loại 12 chi tiết
Đọc từng chi tiết trong truyện rồi chọn: thuộc đời thực, kì ảo, hay giao thoa (kì ảo mang dáng dấp đời thường). Bấm để xem lời giải thích.
Đã làm: 0 /12 · Đúng: 0
Phòng thực hành 2B
Máy dựng đáp án Câu 2
Chọn một chi tiết, rồi chọn đúng ba tác dụng. Có những “bẫy” nghe có vẻ đúng nhưng sai hướng.
Bối cảnh: không gian, thời gian, đặc điểm Câu 1 · 1,5 điểm
“Nêu bối cảnh (không gian, thời gian) diễn ra câu chuyện. Bối cảnh ấy có đặc điểm gì?”
Tiến độ XP 0 XP
Ba mảnh ghép, mỗi mảnh 0,5 điểm
Không gian cộng Thời gian cộng Nhận xét đặc điểm
Lỗi hay gặp: chỉ trả lời “ở ngôi miếu” rồi dừng. Câu hỏi có hai vế : nêu bối cảnh và nhận xét đặc điểm.
Phòng thực hành 3A
Hành trình qua hai thế giới
Bấm từng trạm để xem không gian, thời gian và cõi (dương, giao thoa hay âm) của trạm đó.
Chọn một trạm trên hành trình.
Phòng thực hành 3B
Tự dựng đáp án Câu 1
Phòng luyện Hán Việt Câu 3 · 1,0 điểm
“Xác định và giải thích nghĩa của 2 từ Hán Việt trong câu văn in đậm.”
Tiến độ XP 0 XP
Ba phép thử nhận diện từ Hán Việt
1 · Phép tách
Tách thành từng tiếng. Nếu mỗi tiếng có nghĩa gốc Hán và thường không đứng một mình (thượng, đế, lộc, vị...), đó là dấu hiệu Hán Việt.
2 · Phép thay
Thử thay bằng từ thuần Việt cùng nghĩa: thượng đế thành “ông trời”; lộc vị thành “bổng lộc, chức tước”. Thay được mà câu nghe đỡ trang trọng hơn thì đó là Hán Việt.
3 · Phép sắc thái
Từ Hán Việt thường trang trọng, cổ kính, khái quát; từ thuần Việt gần gũi, cụ thể (xe mây, gầm sàn, khóc thầm).
Công thức giải nghĩa 2 tầng: nghĩa từng yếu tố rồi nghĩa cả từ trong câu . Nên chọn từ em giải thích được chắc chắn.
Phòng thực hành 4A
Mổ xẻ câu văn in đậm
Bấm từng từ trong câu để xem phân loại và cách giải nghĩa. Cạnh đáy xanh là từ Hán Việt.
Chọn một từ trong câu.
Phòng thực hành 4B
Lò luyện Hán Việt: ghép yếu tố thành từ
Chọn hai yếu tố để ghép. Có 7 từ Hán Việt xuất hiện trong truyện (kể cả từ nằm ngay trong tên truyện) đang chờ em tìm ra.
Chọn hai yếu tố rồi bấm Ghép.
Đã tìm: 0 /7
Phòng thực hành 4C
Nhận diện nhanh: Hán Việt hay thuần Việt?
Đúng: 0 /10
Thông điệp: điều tác giả nhắn tới người đọc Câu 4 · 0,5 điểm
“Theo em, câu chuyện đã gửi gắm thông điệp sâu sắc nào đến người đọc?”
Tiến độ XP 0 XP
Chủ đề khác thông điệp
Chủ đề là vấn đề trung tâm của truyện. Thông điệp là điều tác giả muốn nhắn gửi người đọc : một lời khuyên, một bài học, một cách sống. Câu trả lời tốt luôn hướng ra người đọc, khái quát và gắn với truyện.
Phòng thực hành 5A
Thang bốn nấc: từ sự kiện đến thông điệp
Xếp 4 câu vào đúng nấc, đi từ cụ thể lên khái quát.
Phòng thực hành 5B
Giám khảo thông điệp: đạt hay chưa đạt?
Xưởng đoạn văn: vẻ đẹp Tử Khanh Phần II · Câu 1 · 2,0 điểm
“Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích làm rõ vẻ đẹp của nhân vật Tử Khanh.”
Tiến độ XP 0 XP
Giải mã đề trong 10 giây
một đoạn văn (liền mạch) cộng khoảng 200 chữ cộng phân tích (không kể lại) cộng vẻ đẹp Tử Khanh cộng bám văn bản
Kiến trúc đoạn theo hướng dẫn chấm
Phần · Nội dung cần có · Điểm
Hình thức · Đúng một đoạn văn nghị luận, khoảng 200 chữ; không sai chính tả, dùng từ, diễn đạt · 0,5
Mở đoạn · Giới thiệu tác giả, tác phẩm, đặc điểm nhân vật Tử Khanh · 0,25
Thân đoạn · Bám lời nói, cử chỉ, hành động. Hiếu học: ba đời theo nghiệp học. Hiếu thuận, yêu thương, sống có trách nhiệm với người thân: thờ anh như cha, nuôi cháu như con, gặp anh khóc xin đi theo, làm đúng lời dặn. · 0,75
Nghệ thuật · Ngôn ngữ kể chuyện giản dị, tự nhiên, xúc động; cốt truyện có chi tiết bất ngờ, hấp dẫn; kết hợp yếu tố thực và kì ảo · 0,25
Kết đoạn · Khẳng định ý nghĩa hình tượng; gửi gắm thông điệp về lòng hiếu thuận, thành thật; quan niệm “ở hiền gặp lành” · 0,25
Phòng thực hành 6A
Từ bằng chứng đến phân tích
Một đoạn phân tích tốt có công thức: dẫn bằng chứng rồi nêu phẩm chất rồi giải thích vì sao . Chọn phẩm chất đúng cho từng bằng chứng.
Phòng thực hành 6B
Xếp 7 câu thành đoạn văn hoàn chỉnh
Dùng nút lên xuống để sắp xếp, rồi bấm Kiểm tra. Mỗi câu đảm nhiệm một chức năng trong kiến trúc đoạn.
Phòng thực hành 6C
Đoạn mẫu đã tô màu chức năng
Bấm nút để chỉ sáng một chức năng. Rê chuột (hoặc chạm) vào câu để xem nó ăn điểm ở đâu.
Rê chuột vào một câu.
Phòng thực hành 6D
Xưởng viết của em
Viết đoạn văn của riêng em (một đoạn, không xuống dòng). Bộ đếm và bảng kiểm bên dưới chỉ gợi ý tự soát, không thay giáo viên chấm.
0 chữ Mục tiêu: khoảng 200 chữ (vùng xanh 170 đến 230)
Nghị luận xã hội: nước sạch, vô giá nhưng không vô tận Phần II · Câu 2 · 4,0 điểm
Bài văn khoảng 400 chữ trả lời: “Phải chăng, nguồn nước sạch là vô giá nhưng không phải là vô tận?”
Tiến độ XP 0 XP
Phòng thực hành 7A
Giải phẫu đề: từ khóa và thái độ
Bấm vào từng từ khóa của đề để xem cách hiểu theo hướng dẫn chấm.
Chọn một từ khóa.
Cách trả lời “Phải chăng...?”: câu hỏi gợi ý một nhận định có hai vế. Em cần nêu rõ quan điểm (đồng tình), rồi chứng minh cả hai vế : nước sạch vô giá, nước sạch không vô tận. Chỉ bàn một vế là mất điểm.
Phòng thực hành 7B
Trái Đất có bao nhiêu nước ngọt?
Rê chuột (hoặc chạm) vào từng giọt để xem. Số liệu: Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kì (USGS).
97,2%
lượng nước trên Trái Đất nằm ở đại dương và biển nội địa, là nước mặn. Phần còn lại, khoảng 2,8%, mới là nước ngọt.
Rê chuột vào một giọt nước.
Phòng thực hành 7C
Ngân hàng bằng chứng có nguồn
Dẫn chứng tốt có nguồn, con số, thời điểm . Hãy gán mỗi bằng chứng vào luận điểm nó phục vụ tốt nhất.
Đã gán đúng: 0 /6
Công thức dẫn chứng 3 nhịp: Nguồn và thời điểm, rồi con số, rồi một câu bình luận nối về luận điểm. Ví dụ: “Theo báo cáo WHO và UNICEF công bố tháng 8 năm 2025, khoảng 2,1 tỉ người chưa có nước uống an toàn; một cốc nước sạch vì thế không hề hiển nhiên.”
Phòng thực hành 7D
Kế hoạch 400 chữ: chia ngân sách chữ
Kéo thanh trượt để chia 400 chữ. Mỗi thanh có số chữ gợi ý kèm điểm; phần Bàn luận ăn điểm nhiều nhất nên cần nhiều chữ nhất.
Phòng thực hành 7E
Bài mẫu 400 chữ đã tô màu
Rê chuột vào một đoạn.
Phòng thực hành 7F
Xưởng viết bài nghị luận của em
0 chữ Mục tiêu: khoảng 400 chữ (vùng xanh 350 đến 450)
Phòng chấm điểm theo barem
Đối chiếu bài làm của em (hoặc bài em vừa luyện) với hướng dẫn chấm 10 điểm.
Đấu trường khái niệm
12 câu kiểm tra hiểu biết, không phải chép đáp án. Mỗi câu đúng được 5 XP.
10
Thẻ tổng ôn và kế hoạch 120 phút
Sáu thẻ công thức (bấm để lật)
Phòng thực hành 10
Phân bổ 120 phút
Điều chỉnh để tổng đúng 120 phút. Mỗi thanh có phút gợi ý và điểm của phần đó.
Mười lỗi mất điểm thường gặp
Nguồn tư liệu:
- Đề khảo sát chất lượng tháng 10/2024, môn Ngữ văn 9 (đề số 2, năm học 2024-2025), Trường THCS Đống Đa, kèm hướng dẫn chấm. Các tiêu chí điểm trong bài lấy từ hướng dẫn chấm này.
- UN-Water: Hội nghị Nước Liên hợp quốc 2023 , 22–24/3/2023 tại New York, do Hà Lan và Tajikistan đồng chủ trì, hơn 700 cam kết hành động.
- WHO và UNICEF, 26/8/2025 : khoảng 2,1 tỉ người chưa có nước uống quản lý an toàn; 106 triệu người uống nước mặt chưa xử lý.
- USGS: Phân bố nước trên Trái Đất : 97,2% ở đại dương và biển nội địa; khoảng ba phần tư nước ngọt nằm trong sông băng.
- Báo Sài Gòn Giải Phóng, 13/2/2020 : hạn mặn mùa khô 2019–2020 ở đồng bằng sông Cửu Long; số liệu báo cáo ngày 12/2/2020 ghi nhận khoảng 82.000 hộ thiếu nước sinh hoạt.
- Thánh Tông di thảo : tập truyền kì chữ Hán gồm 19 truyện; tác giả và niên đại còn tranh luận.
Bài mẫu và các tình huống luyện tập do LUKATO biên soạn nhằm học cấu trúc và kĩ năng; em hãy viết bằng lời của chính mình, không chép nguyên văn. Công cụ gợi ý chỉ để tự soát, không thay thế giáo viên chấm bài.