Giữ đúng thông điệp: âm, cấu trúc và điểm nhìn trong tiếng Anh
Hiểu vì sao một dạng đúng, biết khi nào quy tắc áp dụng và giữ nguyên người, thời gian, phạm vi khi đọc hoặc viết lại câu.
TIẾNG ANH THCS · HIỂU ĐỂ DÙNG
Giữ đúng thông điệp: âm, cấu trúc và điểm nhìn trong tiếng Anh
Hiểu vì sao một dạng đúng, biết khi nào quy tắc áp dụng và giữ nguyên người, thời gian, phạm vi khi đọc hoặc viết lại câu.
1. Một câu đúng phải vượt qua ba tầng kiểm tra
Em có thể chọn đúng dạng từ nhưng vẫn kể sai sự việc. He would show me và He was going to show me đều có thể nói về một việc tương lai nhìn từ quá khứ; chúng không vì thế trở thành hai bản sao của cùng một lời nói. Tương tự, biển NO PHOTOS cấm chụp ảnh, nhưng chưa nói rằng khách không được mang máy ảnh vào. Bài này rèn thói quen giữ nguyên thông tin trong khi thay đổi cách diễn đạt.
Ba câu hỏi: Dạng này có đúng cấu trúc không? Nó diễn đạt đúng sự việc nào? Câu hoàn chỉnh có thêm hoặc bỏ bớt điều gì so với ngữ cảnh không?
Hãy hình dung em chuẩn bị một chuyến tham quan cùng câu lạc bộ. Em phải đọc thông báo, kể lại lời hứa của bạn, viết nhật ký và trình bày bằng tiếng Anh. Những lựa chọn về âm, từ, thì và đại từ đều phục vụ việc giúp người khác hiểu đúng. Ta học từng quyết định, rồi kết hợp chúng trong một văn bản hoàn chỉnh ở cuối bài.
Dự đoán trước khi đọc: Nếu một câu có now , em có chắc động từ phải ở hiện tại tiếp diễn? Nếu có the , từ ngay sau đó có chắc là danh từ? Giữ hai dự đoán ấy, rồi kiểm tra bằng các cặp câu bên dưới. Một quy tắc tốt cần nêu cả điều kiện áp dụng, không chỉ nêu từ khóa.
2. Âm -ed: nghe âm cuối, không nhìn chữ cuối
Với động từ có quy tắc dùng ở quá khứ hoặc dạng phân từ, đuôi viết -ed có ba cách đọc thường gặp. Điểm xuất phát là âm cuối của dạng gốc . Like kết thúc bằng âm /k/, dù chữ cuối là e; liked vì vậy kết thúc bằng /t/. Play kết thúc bằng một nguyên âm nên played dùng /d/. Không thêm một âm tiết chỉ vì nhìn thấy hai chữ e và d.
Ba nhánh bao phủ âm cuối động từ có quy tắc trong các ví dụ. /ɪd/ tạo thêm một âm tiết; /t/ và /d/ thường không tạo thêm âm tiết.
Làm mẫu: hesitate có âm cuối /t/ nên hesitated thêm /ɪd/. Với checked , bỏ đuôi để xét check : âm /k/ vô thanh, không phải /t/, nên chọn /t/. “Vô thanh” nghĩa là dây thanh không rung khi tạo âm đó; “hữu thanh” có sự rung. Trong nhóm vô thanh còn có /p/, /f/, /s/, /ʃ/, /tʃ/. Học bằng âm mẫu đáng tin cậy sẽ tốt hơn cố đọc ký hiệu theo cách đánh vần tiếng Việt.
Quy tắc này đang nói về đuôi động từ có quy tắc . Không dùng nó để đoán mọi tính từ kết thúc bằng chữ -ed hoặc một động từ bất quy tắc. Mục tiêu là phát âm đủ để người nghe nhận ra hình thức quá khứ, không ép mọi giọng tiếng Anh giống hệt nhau.
Thử phân nhóm
Xếp wanted, stopped, played, needed, opened, washed vào /ɪd/, /t/, /d/. Với mỗi từ, ghi âm cuối dạng gốc.
Gợi ý
Bỏ đuôi viết trước, rồi xét âm. Hai âm /t/, /d/ tạo một nhánh riêng.
Lời giải có lý do
/ɪd/: wanted (/t/), needed (/d/). /t/: stopped (/p/), washed (/ʃ/). /d/: played (nguyên âm), opened (/n/). Chữ cuối khác nhau không quan trọng bằng âm cuối.
3. Trọng âm là một phần của từ, không phải cuộc đua độ dài
Trong một từ nhiều âm tiết, một âm tiết thường nổi bật hơn các âm tiết còn lại. Khi học từ mới, hãy lưu cả nghĩa, từ loại và vị trí trọng âm chính. Cách viết hoa dưới đây chỉ để đánh dấu âm tiết nhấn, không phải quy tắc viết hoa trong câu: QUES tion, FUNC tion, CHAR ity, at TRAC tion. Ba từ đầu nhấn âm tiết đầu; attraction nhấn âm tiết thứ hai.
Làm mẫu: Đừng giải thích “attraction dài hơn nên nhấn sau”. Charity cũng có nhiều âm tiết nhưng vẫn nhấn đầu. Một số hậu tố giúp dự đoán, song dự đoán cần được kiểm tra với từ cụ thể. Mẫu danh từ hai âm tiết thường nhấn đầu không phải luật không ngoại lệ: hotel nhấn âm tiết thứ hai.
Khi ghi từ vào sổ, em có thể dùng vòng tròn lớn cho âm tiết nhấn: question là ● ○, attraction là ○ ● ○. Vòng tròn ghi nhịp, không thay thế phiên âm. Nếu chưa chắc một từ có hai hay ba âm tiết, cần kiểm tra cách đọc thay vì đếm số nguyên âm viết. Bài này có sơ đồ và ký hiệu để chuẩn bị phát âm; không có tệp âm thanh hay bài nghe được chấm.
Kiểm tra lý do
Bạn nói: “Charity phải nhấn cuối vì có ba âm tiết.” Hãy bác bỏ bằng từ cụ thể, rồi nêu cách ghi nhớ tốt hơn.
Gợi ý
Số âm tiết và vị trí nhấn là hai thông tin khác nhau.
Lời giải có lý do
Charity nhấn âm tiết đầu: CHARity. Có ba âm tiết không kéo theo nhấn cuối. Ghi charity – danh từ – CHARity cùng một câu có nghĩa, rồi kiểm tra mẫu phát âm khi học.
4. Tìm cả cụm danh từ để chọn dạng từ
Một mạo từ như the thường mở đầu cụm danh từ , nhưng từ đứng ngay sau nó có thể là tính từ. So sánh the development of the club với the rapid development of the club . Từ trung tâm trong cả hai là development , danh từ chỉ sự phát triển; rapid mô tả tốc độ. Quy tắc “sau the luôn là danh từ” bỏ qua cấu trúc bên trong cụm.
Làm mẫu từ gốc develop: The ___ of our club took several years. Chỗ trống đứng ở vị trí trung tâm của cụm làm chủ ngữ, có phần of our club bổ sung phía sau. Ta cần development , không phải develop là động từ. Trong Our club developed rapidly , vị trí đã đổi: câu cần động từ developed và trạng từ rapidly .
Với many beautiful gifts , gifts là danh từ đếm được số nhiều, beautiful mô tả gifts, còn many chỉ số lượng. Many không bắt buộc đứng sát danh từ. Với a very beautiful poster , very tăng mức độ của tính từ. Nhưng very cũng có thể bổ nghĩa trạng từ: She draws very carefully. Hãy tìm vai trò của chỗ trống trước khi chọn hậu tố.
Một họ từ, hai công việc
Điền từ của họ beauty : “The room is ___.” và “She arranged the flowers ___.” Nêu điều mà mỗi từ mô tả.
Gợi ý
Câu đầu mô tả căn phòng; câu sau mô tả cách thực hiện hành động.
Lời giải có lý do
beautiful mô tả room sau is. beautifully mô tả cách arranged. Không chọn chỉ vì hai câu đều cần ý “đẹp”; phải giữ đúng vai trò tính từ và trạng từ.
5. Mẫu động từ cũng chứa thông tin về người thực hiện
Decide và suggest không nhận cùng một kiểu phần bổ sung khi nêu hành động: We decided to organise a visit. Cả nhóm đưa ra quyết định. Mai suggested visiting a museum. Mai đề xuất một hoạt động; riêng câu này không nêu tường minh ai sẽ đi. Hai động từ không chỉ khác hình thức phía sau mà còn khác mức độ cam kết.
Ngữ cảnh tự biên soạn: Mai là một thành viên trong nhóm bốn bạn. Mai nói với ba bạn còn lại: “Let's visit the museum together.” Vì đã biết cả bốn người dự kiến tham gia, ta có thể kể: Mai suggested visiting the museum together. Hoặc nói rõ: Mai suggested that the four of us should visit the museum together.
Trong mẫu đề xuất hành động này, không dùng suggested to visit hoặc suggested us to visit . Dạng suggested visiting đúng, nhưng khi đổi từ một câu có người thực hiện cụ thể sang V-ing, đừng làm mất người ấy nếu ngữ cảnh chưa rõ. Ví dụ cô giáo chỉ đề nghị Nam kiểm tra vé: The teacher suggested that Nam should check the tickets. Không tự đổi thành “we” hay kết luận cô cũng đi cùng.
Đề xuất không bằng quyết định: suggested visiting chưa chứng minh nhóm đồng ý; decided to visit nói họ đã quyết định, nhưng cũng chưa chứng minh chuyến đi thật sự đã diễn ra. Khi đọc, giữ các mức thông tin này tách biệt.
Giữ đúng người và mức độ cam kết
Cô đề nghị riêng Nam kiểm tra vé, chưa ai xác nhận Nam đã làm. Sửa: “The teacher suggested Nam to check the tickets.”
Gợi ý
Dùng mệnh đề có Nam làm chủ ngữ; chỉ sửa cấu trúc đề nghị.
Lời giải có lý do
The teacher suggested that Nam should check the tickets. Có thể dùng “that Nam check the tickets”. Không đổi thành “Nam checked…” vì lời đề nghị chưa chứng minh hành động xảy ra.
6. Thì diễn tả cách nhìn sự việc, không phải phản xạ với từ khóa
Now, yesterday, when là dữ kiện, chưa phải đáp án. I know the answer now. diễn tả trạng thái biết ở hiện tại, thường dùng hiện tại đơn. Mai is listening to the guide now. diễn tả hoạt động đang diễn ra. Cùng có now , nhưng động từ và ý muốn nói khác nhau. Với yesterday , cả quá khứ đơn lẫn quá khứ tiếp diễn đều có thể phù hợp tùy cách kể.
Hai góc nhìn tự biên soạn: Lúc 8:00, Nam bắt đầu xem một đoạn phim. Lúc 8:10, Mai gọi; Nam đang xem dở. Ta viết Nam was watching a film when Mai called. Phần đang diễn ra là nền cho thời điểm cuộc gọi xuất hiện. Câu không nói Nam đã xem hết phim và cũng không tự khẳng định Nam tắt phim khi nhận cuộc gọi.
Nếu ý là Mai gọi trước, rồi Nam bắt đầu xem, câu When Mai called, Nam started watching the film. lại diễn đạt một chuỗi khác. Đừng chọn quá khứ tiếp diễn chỉ vì nhìn thấy when . Khi bài chỉ đưa một câu thiếu mà hai góc nhìn đều hợp lý, cần thêm ngữ cảnh trước khi nói đáp án là duy nhất.
Chọn theo tình huống đã đủ dữ kiện
Lan đang nghe dở bài giới thiệu lúc tiếng chuông reo. Viết câu với listen và ring : “Lan ___ to the introduction when the bell ___.”
Gợi ý
Hoạt động nghe đã bắt đầu trước tiếng chuông và còn đang diễn ra ngay lúc đó.
Lời giải có lý do
Lan was listening to the introduction when the bell rang. Ý đang nghe dở đã được nêu rõ nên was listening có căn cứ, thay vì chỉ dựa vào when.
7. Tường thuật: giữ lời gốc, người nói và lịch thời gian
Hãy tách thời điểm nói ban đầu khỏi thời điểm kể lại . Trong ví dụ dưới, thứ Hai John nói với Mai: “I will show you the map tomorrow.” Đến thứ Tư, Mai kể lại đúng lời hứa ấy theo điểm nhìn quá khứ: John told me that he would show me the map the following day. I là John, you là Mai, còn ngày được hứa là thứ Ba.
Sơ đồ lược “the map” để tập trung vào người và thời gian. Thứ Tư là lúc Mai tường thuật; “the following day” vẫn tính từ thứ Hai.
Đừng biến hai mẫu thành đồng nghĩa tuyệt đối: Nếu lời gốc là “I am going to show you the map tomorrow,” tường thuật theo cùng bối cảnh là John told me that he was going to show me the map the following day. Dạng thứ hai giữ cách diễn đạt một dự định/kế hoạch. Cả hai có thể phù hợp với một câu điền khuyết không cho lời gốc, nhưng không phải vì will luôn đổi thành was going to .
Lùi thì là lựa chọn phù hợp trong ngữ cảnh hồi tưởng đã nêu. Khi tin vẫn còn hiện hành và người kể dùng điểm nhìn hiện tại, cách giữ thì có thể được chấp nhận trong ngữ cảnh khác. Tương tự, tomorrow không phải lúc nào cũng đổi: phải xem người kể đang nói vào ngày nào. Quan trọng nhất, cả hai bản tường thuật đều chưa chứng minh John thực hiện lời hứa. Muốn khẳng định kết quả cần một câu hoặc dữ kiện khác.
Thuật lại, không đổi bản chất lời nói
Thứ Hai, John nói với Mai: “I am going to show you the photos tomorrow.” Thứ Tư Mai kể theo điểm nhìn quá khứ. Hoàn chỉnh: “John told me that …”
Gợi ý
Giữ was going to từ kế hoạch gốc; I→he, you→me, ngày hẹn là thứ Ba.
Lời giải có lý do
John told me that he was going to show me the photos the following day. “Would show” có thể tạo câu đúng ngữ pháp nhưng không bảo toàn cách diễn đạt kế hoạch gốc sát bằng was going to.
8. Mệnh đề quan hệ và mạo từ: nhìn nhiệm vụ của từng phần
The museum, which opened last year, has a new exhibition. Phần giữa hai dấu phẩy bổ sung thông tin về bảo tàng đã được xác định. Trong mệnh đề quan hệ bổ sung này, dùng which , không dùng that , và không bỏ đại từ. Which làm chủ ngữ của opened ; không thêm một it nữa sau which.
Đổi sang The museum that we visited last year has a new exhibition. thì phần quan hệ giúp xác định bảo tàng nào. Ở đây that hoặc which đều dùng được trong mệnh đề xác định về vật; đại từ làm tân ngữ của visited nên cũng có thể lược: The museum we visited last year… Hai cấu trúc dấu phẩy không tùy tiện thay nhau nếu thông tin nhận diện thay đổi.
Mạo từ trong một cụm quen: Mai plays the guitar. là cách nói chuẩn, thông dụng khi nói khả năng/chơi một nhạc cụ. Hãy học cả cụm. Tuy nhiên, không suy ra rằng tên nhạc cụ ở mọi vị trí đều bắt buộc có the : She bought a guitar giới thiệu một cây đàn, còn The guitar on the chair is hers chỉ cây đàn cụ thể. Mạo từ phụ thuộc cách nói về sự vật, không phải nhãn từ vựng bất biến.
Hai lựa chọn, không chỉ một
Điền các lựa chọn phù hợp: “The tickets ___ we booked yesterday are on the desk.” Không có dấu phẩy; phần bổ nghĩa xác định những vé nào.
Gợi ý
We đã là chủ ngữ của booked; tickets là thứ được đặt.
Lời giải có lý do
which hoặc that đều phù hợp; cũng có thể bỏ đại từ: The tickets we booked yesterday are on the desk. Không nên tuyên bố which là đáp án duy nhất nếu đề cho that trong cùng điều kiện.
9. Thông báo chỉ nói những gì nó thật sự nói
Ngôn ngữ chức năng đòi hỏi đọc phạm vi: ai phải làm gì, ở đâu và khi nào. Bốn loại hữu ích là cung cấp thông tin, cho phép, yêu cầu và cấm. Một thông báo có thể chứa nhiều loại. Dùng câu diễn giải vừa đủ, tránh thêm một lệnh cấm mạnh hơn.